Ինչու՞մն է պատճառը, որ մենք մեզ բավականաչափ չենք սիրում: Ինչպե՞ս սիրենք ինքներս մեզ: Ինչու՞ ենք բոլորս այդքան առաջադեմ ինքներս մեզ և ուրիշներին քննադատելու ու նախատելու հարցում: Եթե Դուք հարց եք տալիս ինքներդ Ձեզ՝ «Ինչպե՞ս սիրել ինքս ինձ»,  դա նշանակում է, որ Դուք արդեն հասկացել եք, որ կյանքում երջանիկ լինելու համար նախ և առաջ հարկավոր է սիրել ինքդ քեզ:

Ինչո՞ւ ինքներս մեզ բավականաչափ  չենք գնահատում 

Ինքներս մեզ բավականաչափ չենք գնահատում այն պատճառով, որ մեր «Ես»-ը լի է ինքնաքննադատությամբ, ինքնավերլուծությամբ  ու դժգոհությամբ սեփական անձից և ուրիշներից (մարդը դժգոհ է ուրիշներից այն ժամանակ, երբ դժգոհ է ինքն իրենից): Ընդունված կարծիք կա, որ եթե մարդն ունի շատ բարձր ինքնագնահատական, ուրեմն նա չափազանց եսասեր է: Սակայն, հաճախ շատ բարձր ինքնագնահատականը կապված է ինքդ քեզ իրականում տեսնելու և ընդունելու  մեծ վախի ու ցավի հետ:   

 Որտեղի՞ց է առաջանում ինքնադժգոհությունը 

Երբ երեխան ծնվում է, ծնողներն արդեն իսկ ունեն իրենց որոշակի պատկերացումներն այն մասին, թե ինչպիսի խառնվածք, բնավորություն, սովորություններ կունենա իրենց երեխան: Նրանց վրա է ծանրանում իրենց և իրենց ծնողների չիրականացված երազանքների, ցանկությունների, ամբիցիաների բեռը (այդպես է լինում սերնդեսերունդ): Եվ մինչ երեխան մեծանում և զարգանում է (իսկ նա դա անում է ի՛ր ձևով), ծնողները դժգոհում են, հիասթափություն են ապրում և, բախվելով իրենց անիրազեկության հետ, չեն կարողանում հասկանալ իրենց երեխայի իրական ցանկություններն ու համատեղել դրանք սեփական ցանկությունների հետ: Այդպիսի փոքրիկ կոնֆլիկտները կուտակվում են` ազդելով երեխայի ինքնազգացողության ու աշխարհայացքի վրա: Նա անընդհատ զգում է ծնողների դժգոհությունը:

Ինչու՞ է այդքան բարդ ծնողներին գոհացնելը 

Երեխան ձգտում է նրանց գոհացնել, բայց ամեն դեպքում դա նրա մոտ չի ստացվում միայն այն պատճառով, որ նա «ուրիշ» է (այնպիսին չէ, ինչպիսին մայրիկը կամ հայրիկը): Երեխան տխրում է, հոգու խորքում կարող է տարբեր որոշումներ կայացնել (որոշումները կայացվում են անգիտակցաբար, զգացմունքների մակարդակով): Այնուհետև, երեխան մեծանալով, սկսում է վերլուծել, համեմատել և բացատրություններ հորինել այդ մանկական որոշումների համար: Օրինակ՝ «Ես այնպիսին չեմ, ինչպիսին որ պետք է լինեի, որովհետև…».

• Ես ցածր հասակ ունեմ...
• ես բարձր հասակ ունեմ…
• Ես չափազանց աղմկոտ մարդ եմ…
• …

Ինչպիսի բացատրություններ էլ երեխան ինքն իր համար հորինի, նա, միևնույն է, փնտրելու է այդ մտքերի հաստատումը շրջապատի մրադկանցից: Նրա մոտ առաջանալու են այնպիսի «զտիչներ», որոնք անցկացնում են նրա բանականություն միայն այն, ինչը հաստատում է այդ բացասական դատողություններն իր մասին: Այդ ամենը ճիշտ հասկանալու համար հարկավոր է հիշել, թե ինչ էին ասում Ձեր ծնողները Ձեր մասին:Կարող եք կազմել համապատասխան ցուցակ` գրելով Ձեզ  ուղղված բոլոր այն խոսքերը, որոնք ցավ ու տհաճություն են պատճառել մանկության տարիքում: Մտածեք, թե ինչպես է այդ ամենն ազդում Ձեզ վրա ներկայումս: Համենայնդեպս, եթե Դուք դա հաճախ  հիշում եք, ուրեմն դա մինչ այժմ ազդում է Ձեզ վրա: Դա Ձեր ուշադրության կենտրոնում է: Հնարավոր է, որ Դուք Ձեր ծնողներին կամ շրջապատին ապացուցում եք, որ դա այդպես չէ, բայց հոգու խորքում մենք գրեթե միշտ համաձայն ենք մեր ծնողների հետ:

Ի՞նչն է այսօր մեզ համար առավել շահավետ 

Իրավիճակի դրական կողմը կայանում է նրանում, որ մենք արդեն մեծացել ենք և գերազանց գիտակցում ենք, թե ինչ է մեզ հետ կատարվում և ինչն է մեզ համար կյանքում առավել շահավետ. ինքներս մեզ փնովե՞լ, թե՞ սատարել և գովաբանել: Բավակա՛ն է ետ նայել, այն բացասական մտքերին ինքներդ Ձեր մասին, որոնք ձևավորվել են վաղ մանկության տարիքում: Կարելի է հենց  այս պահից սկսած անել այն ամենն, ինչ Ձեր կյանքը կդարձնի ավելի գեղեցիկ ու սիրով կլցնի ինքներդ Ձեր հանդեպ:

Ինչպե՞ս սիրել ինքդ քեզ 

Այդ ճանապարհը սկսվում է փոքրիկ քայլերից: Սկսեք նկատել այն լավը, ինչ հիմա անում եք: Հաճախ ասացեք ինքներդ Ձեզ.

• Որքան լավ եմ ես դա անում:
• Որքան լավ տեսք ունեմ ես այսօր:
• Որքան լավ ժամանակ անցկացրի ընկերներիս հետ:
• …

Թվարկումը շարունակեք ինքներդ: Դա այն ճանապարհն է, որտեղ Դուք կցանկանայիք հայտնվել` սիրո և երջանկության մեջ:
Կանգ առեք, երբ ինքներդ Ձեզ բռնացնում եք այն մտքի վրա, որ «Ինչ-որ բան այնպես չեք անում» կամ «Ինձ հետ ինչ-որ բան կարգին չէ»: Սովորեք մտքերի նոր բնույթին. «Ինձ հետ ամեն ինչ կարգին է»: Սկզբում այդ միտքը կհանգստացնի, իսկ որոշ ժամանակ անց կսկսի ուրախացնել և դրական էներգիա հաղորդել: Այդ ժամանակ շատ բաներ կփոխվեն Ձեր շուրջը միայն այն պատճառով, որ Ձեր ներսում կլինի շատ սեր, հիացմունք և ինքդ քեզ դրականորեն ընկալելու զգացողություն:
Ինչպես արդեն հասկացանք, ինքներս մեզ սիրելը (կամ չսիրելը) ձևավորվում է մանկության տարիքում՝ մեր զգացմունքների և ապրումների հիման վրա:
Եզրակացությունը, որը երեխան անում է, հաճախ չի արտացոլում այն խորը և անկեղծ սերը, որը զգում են ծնողները, միայն այն պատճառով, որ ծնողները չեն կարողանում ճիշտ (երեխայի տեսանկյունից) և ադեկվատ արտահայտել իրենց զգացմունքները:

Ի՞նչ մեզ չեն սովորեցրել մեր ծնողները

Ոչ ոք և երբևէ (կամ շատ հազվադեպ) մեր ծնողներին չի սովորեցրել ճիշտ արտահայտել իրենց զգացմունքները՝ չքայքայելով հարաբերություններն ու չվիրավորելով դիմացինին: Այն ամենը, ինչը նրանք կարողանում են (ով որքան կարողանում է), զսպել իրենց բացասական զգացմունքները, իսկ հետո դրանք <<թափել>> ամենամտերիմ մարդկանց վրա: Այդ դեպքերում երեխան չի հասկանում ծնողների դժվարությունները (նա դեռ ունակ չէ դա հասկանալ), այլ տեսնում է դժգոհություն, որն էլ և ընկալվում է նրա կողմից որպես իր հանդեպ ունեցած սիրո բացակայություն:

Ինչպե՞ս ենք մենք հաստատում մեր մասին ունեցած բացասական դիրքորոշումները

Այդ իմացությունը ամրապնդվում և հաստատվում է ամեն անգամ, երբ ծնողը բախվում է իր անձնական խնդիրների հետ (զգացմունքներն արտահայտելիս): Այդ զգայական փորձը և մանկական գլխավոր խնդիրը («Ով եմ ես և ինչպիսինն եմ») ինքդ քեզ և աշխարհն ավելի խորությամբ  ճանաչելու գործընթացներից է, որը սկսվում է 8 տարեկանում և բուռն կերպով զարգանում դեռահասային տարիքում:
Անվերապահ սեր զգալու և դրսևորելու համար (չքննադատելով, չհամեմատելով, չգնահատելով), հարկավոր է այդպիսի փորձ ձեռք բերել դեռ մանկուց: Մենք դա ստանում ենք, սակայն ոչ այնքան, որքան կցանկանայինք: Այն չի հասցնում ամպրապնդվել զգացմունքների մակարդակով: Մենք ծնողներից առավել հաճախ ստանում ենք քննադատություն, համեմատություն և մեր գործողությունների անընդմեջ գնահատում: Ծնողների նման վարքը բացատրվում է իրենց մանկության տարիներին ունեցած նմանատիպ ապրումներով:

Ինչպե՞ս դուրս գալ ինքնաքննադատության, համեմատության և ինքնադժգոհության  շրջանակից

Եթե Դուք ցանկանում եք դուրս գալ դժգոհության, քննադատության, համեմատության, գնահատանքի շրջանակից (ընդհանուր առմամբ, այդ պրոցեսը կոչվում է ինքդ քեզ չընդունել), ապա կարևոր է, որ հենց Դուք ընդհատեք այդ բացասական զգացմունքների և պրոցեսների շղթան: Այդ շրջանակի ներսում մենք միանշանակ չենք հասնի սիրո և հարգանքի ինքներս մեր նկատմամբ: Այդ իսկ պատճառով շատ կարևոր է սովորել կառավարել սեփական զգացմունքները:

Ինչպե՞ս ընդհատել բացասական զգացմունքների շղթան 

1.Կարևոր է սովորել ընդունել սեփական զգացմունքներն այնպիսին, ինչպիսին որ դրանք կան (գիտակցված լինել): Հարկավոր է ինքդ քեզ անկեղծ խոստովանել. «Ես բարկանում եմ», «Ես վախենում եմ», «Ես նյարդայնանում եմ», «Ես վիրավորվում եմ» և այլն: Կարևոր է սկսել «Ես» դերանունից: Դրանով Դուք կխոստովանեք, որ այդ զգացմունքները Ձե՛րն են, և դրանք Ձե՛ր խնդիրներն են: Դա հնարավորություն կտա անցնել հաջորդ քայլին:

2.Ինքդ քեզ ժամանակ տալ և այդ զգացմունքներն արտահայտելու հնարավորություն գտնել՝ չփչացնելով մարդկային փոխհարաբերությունները:

• Եթե Ձեր զգացմունքը զայրույթն է, ապա կարող եք գրել զայրույթով լի նամակ, այնուհետև պատռել այն: Կարող եք նաև կատարել ցանկացած ֆիզիկական վարժություն՝ վերապրելով այդ զգացմունքը:
• Եթե Ձեր զգացմունքը վախն է, ապա այդ զգացմունքից ազատվելու մեթոդներից մեկն ինքդ քեզ հարց տալն է. «Ի՞նչը կլինի ամենավատը, որը կպատահի ինձ հետ»: Այդ հարցի պատասխանը պարզեցնում է իրավիճակը, և հաճախ հասուն մարդու համար այդ իրավիճակից դուրս գալու համար որոշում գտնելը բավականին հասու է:
• Եթե Ձեր զգացմունքը վիրավորվածությունն է, ապա դա հաճախ ցանկություն է առաջացնում կառավարել ուրիշ մարդկանց, նրանց մանիպուլյացիայի ենթարկել. «Ես ուզում էի, բայց ինձ չտվեցին», - դա մանկական պահելաձև է: Դուք ունեիք ուրիշի հետ կապված որոշակի սպասումներ, և վիրավորվածությունը  պարզապես ակնհայտ է դարձնում Ձեր տարբեր լինելը: Վիրավորվածության զգացումը վկայում է այլ մարդու հետ փոխըմբռնման պակասի մասին:

3.Կուտակված բացասական զգացմունքներն արտահայտելուց հետո առաջանում է ներքին տարածություն նոր զգացմունքի համար, այն զգացմունքի, որն իրականում կցանկանայիք ապրել` ուրախություն, քնքշություն, երջանկություն և սեր: Այդ ժամանակահատվածում Դուք կարող եք առավել խորությամբ հասկանալ, թե ինչ է Ձեզ համար սերը:
Հարցրեք ինքներդ Ձեզ՝ ինչ է Ձեզ համար սերը, ժամանակ տվեք Ձեզ, և պատասխանն անպայման կգտնեք: Այդժամ Դուք կկարողանաք տածել այդ գեղեցիկ զգացմունքը ոչ միայն ինքներդ Ձեր, այլ նաև ուրիշների  հանդեպ: